Üreme çağındaki kadınlarda görülen hastalıklardan biri de endometriozistir. Rahim içindeki dokunun rahim boşluğunun dışında büyümesi ile ortaya çıkan bu durum adet döneminde şiddetli ağrı şikayetleri, yoğun kanama, ağrılı cinsel ilişki ve kısırlık gibi belirtilerle kendini gösterir.
Endometriozis çikolata kisti olarak adlandırılan yumurtalıklarda görülen içi sıvı dolu keseciklere yol açabilmektedir. Ancak bu durum her endometriozis hastasında görülmez.
Çikolata kisti endometriozis belirtilerinin daha yoğun ve şiddetli yaşanmasına neden olabilir. Bu kistler tedavi edilmediği takdirde zamanla büyüyerek kısırlık (infertilite), yumurtalıklarda hasar, erken menopoz riski, kronik pelvik ağrı ve yumurtalık torsiyonu gibi durumlara yol açabilir. Bu bakımdan her kadının yıllık düzenli jinekolojik muayenesini aksatmaması önemlidir.
Çikolata kisti problemi yaşayan hastalar, kadın hastalıkları ve doğum uzmanı tarafından yapılan değerlendirme sonrasında uygun yöntemlerle tedavi edilebilmektedir.
Çikolata kisti nedir?
Çikolata kisti, endometriozis hastalığının yol açtığı durumlardan bir tanesidir. Üreme çağındaki her 10 kadından birini etkileyen endometriozis hastalığında rahmin iç tabakasında yer alan dokular rahim dışında büyüyerek fallop tüpleri başta olmak üzere karın boşluğu, idrar torbası, bağırsaklar ve yumurtalıklara yerleşebilir.
Rahim içini döşeyen endometrium dokusunun yumurtalıklara yerleşip burada kist oluşturması endometrioma veya diğer adıyla çikolata kisti olarak ifade edilir.
Bu kistlere çikolata kisti denilmesinin nedeni ise rengidir. Adet dönemlerinde kanayan endometrium dokusu kistin koyu kahverengi bir sıvıyla dolmasına neden olur.
Çikolata kisti neden olur?
Endometriozis ve buna bağlı gelişebilen çikolata kistlerine neyin yol açtığı kesin olarak bilinmemektedir. Ancak yapılan araştırmalar ışığında bilim insanlarının teorileri genetik, hormonal, bağışıklık sistemi ve çevresel faktörlerin bir araya gelmesiyle gelişebileceği yönündedir.
Hastalığa yol açabileceği düşünülen nedenlerin başında Retrograd Menstrüasyon Teorisi gelmektedir.
Bu durum adet kanının bir kısmının fallop tüpleri aracılığıyla karın boşluğuna geri akmasıdır. Bu kanla birlikte rahim içi doku da taşınır ve yumurtalıklara yerleşerek çikolata kistlerine dönüşebilir.
Bunun dışında ailede endometriozis öyküsü, yoğun stres, yüksek östrojen seviyeleri, bağışıklık sistemine bağlı sorunlar hastalık riskini artırabilmektedir.
Çikolata kisti belirtileri nelerdir?
Çikolata kisti endometriozise bağlı bir sağlık problemi olduğu için belirtiler de çoğunlukla aynıdır.
Endometriozisin en yaygın belirtileri şöyledir:
- Şiddeti adet sancısı
- Kronik pelvik ağrı
- Adet düzensizlikleri (aşırı adet kanaması veya ara kanama durumu gibi)
- Kabızlık, ishal ve şişkinlik
- Cinsel ilişki sırasında ağrı
- Doğal yollarla çocuk sahibi olamama (Kısırlık)
- Yorgunluk ve halsizlik
Çikolata kisti yumurtalıkları etkilediği için yukarıdaki belirtilere ek olarak doğurganlık sorunları, yumurta kalitesinin düşmesi, yumurtlama problemleri gibi şikayetler daha ön planda olabilmektedir.
Çikolata kisti kimlerde görülür?
Çikolata kisti genellikle üreme çağındaki kadınlarda görülmektedir. Sıklıkla 30-40 yaş grubu kadınlarda rastlanmaktadır.
Genetik faktörler hastalığın görülme riskini yükseltebilmektedir. Bu nedenle ailesinde endometriozis öyküsü olan kadınlarda çikolata kisti görülebilir.
Erken adet olanlar veya adet düzensizliği yaşayanlarda çikolata kistine rastlanabilir.
Hormonal problemlerde özellikle de yüksek östrojen seviyeleri görülenlerde endometriozis riski artar.
Öte yandan hamilelik sırasında hormonların farklılaşması ve adet döngüsünün durması koruyucu etki sağlar. Doğum yapmamış kadınlarda çikolata kisti görülme riski daha yüksek olabilmektedir.
Endometriozis menopoza girmiş kadınlarda daha nadir görülmektedir.
Çikolata kisti nasıl tedavi edilir?
Çikolata kisti tedavisi öncesinde hastalığın tanısı doktor tarafından yapılan tıbbi muayene ve tetkiklerle kesinleştirilir. Hasta öyküsü dinlendikten sonra jinekolojik muayene ile birlikte ultrason ve/veya vajina içinden gerçekleştirilen transvajinal ultrason endometriozis ve çikolata kisti tanısının konulmasına yardımcı olur. Bazı durumlarda daha ayrıntılı değerlendirme için Manyetik Rezonans Görüntüleme (MRG) de istenebilir.
Laparoskopi yöntemi hem tanı hem tedavide kullanılmaktadır. Bu yöntemle kamera yardımıyla kistin doğrudan gözlenmesi sağlanır ve gerekirse biyopsi veya cerrahi müdahale yapılır.
Kist varlığında CA-125 gibi tümör belirteçleri de kan testi ile değerlendirilebilir.
Çikolata kisti tedavisi iki yöntemle yapılabilmektedir. Hastanın durumuna göre ilaç tedavisi veya cerrahi yöntem uygulanır. Bazı durumlarda ise her iki tedavi yöntemi de devreye alınabilir.
Tedavide adet döneminde kasık ağrısı ve karın ağrısı gibi şikayetler için ağrı kesiciler, kistlerin küçültülmesi için doğum kontrol hapları ve diğer hormon tedavileri uygulanabilir.
İlaç tedavisinin yeterli olmadığı durumda çikolata kistleri genellikle laparoskopik yöntemle çıkarılarak rahim bu kistik yapılardan temizlenir.
Bebek sahibi olmak isteyen kadınlarda hormon tedavisi tercih edilmez. Bu nedenle hamile kalmadan önce cerrahi tedavi ile hastanın yumurtalıklarına zarar verilmeden kistler çıkarılır. Çikolata kisti tedavisi sonrasında ise kısırlık yaşayan hastalarda gebelik için tüp bebek tedavisi uygulanabilmektedir. Kısırlık tedavisi kapsamında uygulanan en yaygın yöntem olan tüp bebek sayesinde çikolata kisti ve endometriozis şikayeti olan birçok kadın gebe kalabilmektedir.
