Kısırlık (infertilite) nedeniyle doğal yollarla çocuk sahibi olamayan çiftler, günümüzde tüp bebek tedavisi sayesinde aile kurma hayallerini gerçekleştirebilmektedir.
Tüp bebek yöntemleri genellikle bir yıl veya daha uzun bir süre içinde korunmasız cinsel ilişkiye girilmesine rağmen gebe kalınamaması durumunda uygulanmaktadır. Tüp bebek en basit tanımıyla; kadın ve erkek üreme hücrelerinin laboratuvarda yapay döllenmesi ve embriyonun kadının rahmine transfer edilmesi işlemidir.
Tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de en çok tercih edilen yardımcı üreme yöntemi olan tüp bebek tedavisi çoğunlukla kadınlarda sebebi bilinmeyen kısırlık, ilerleyen yaş, fallop tüplerinin tıkalı olması, enfeksiyon gibi durumlarda; erkeklerde ise sperm sayısının/kalitesinin azlığı veya metabolik rahatsızlıkların varlığında devreye alınabilir.
Tüp bebek tedavisi nedir?
Kadından alınan yumurta hücreleri ile erkekten alınan sperm hücrelerinin laboratuvar ortamında yapay şekilde döllenmesi sonucu elde edilen embriyoların anne adayının rahmine yerleştirilmesi işlemi tüp bebek tedavisi olarak adlandırılmaktadır. Çocuk sahibi olmak isteyen ancak doğal yollarla bunu gerçekleştiremeyen çiftler bu yöntemden faydalanmaktadır.
İki farklı tüp bebek yöntemi bulunmaktadır:
Klasik tüp bebek (IVF / İn Vitro Fertilizasyon)
Mikroenjeksiyon (ICSI / İntrasitoplazmik sperm enjeksiyonu)
Klasik Tüp Bebek Tedavisi (IVF) yönteminde hormon ilaçları ile kadının yumurtalıkları uyarılarak, yumurtaların olgunlaşması sağlanır. Yeterli olgunluğa erişen yumurtalar toplanarak laboratuvar ortamında spermler ile bir araya getirilerek yumurtanın uygun spermi kendisinin kabul etmesi beklenir. En iyi kalitedeki embriyolar kadının rahmine transfer edilerek gebeliğin elde edilmesi amaçlanır.
Mikroenjeksiyon (ICSI) yöntemi de IVF’in bir türüdür. Genellikle erkekte sperm sayısı, hareketliliği veya morfolojisinde problemler olduğu zaman tercih edilir. Bu yöntemde erkekten alınan bir tek sperm hücresi olgunlaşmış yumurtanın içerisine ince bir iğne kullanılarak yerleştirilir. Döllenme sağlandıktan sonra embriyo kadının rahimine transfer edilir. Ülkemizde sıklıkla mikroenjeksiyon yöntemi kullanılmaktadır.
Tüp bebek tedavisi aşamaları nelerdir?
Tüp bebek tedavisi öncesinde çiftlerin bu tedavi yöntemi için uygun olup olmadığı değerlendirilir. Bu süreçte kadınlardan rahim filmi (Histerosalpingografi veya HSG), AMH testi, hormon testleri, histeroskopi ve kan sayımı istenebilir. Erkeklerde ise sperm testi (Spermiyogram) yapılarak sonuçlar değerlendirilir.
Kadın hastalıkları ve doğum uzmanı tarafından yapılan değerlendirme sonrası tüp bebek tedavisine başlanır. Tedavi şu aşamalardan oluşur:
- Aşama 1: Hormonal tedavi ile yumurtalık uyarımı ve yumurta üretme
- Aşama 2: Yumurta toplama
- Aşama 3: Erkekten sperm alınması
- Aşama 4: Döllenme (yumurta ve spermin birleştirilmesi)
- Aşama 5: Embriyo transferi (Döllenmiş yumurtaların anne rahmine yerleştirilmesi)
Bu aşamaların ardından çiftler bebek sahibi olma hayallerine bir adım daha yaklaşabilmektedir.
Tüp bebek tedavisi nasıl yapılır?
Tüp bebek tedavisinde ön görüşme ve değerlendirme sürecinde yapılan testler ışığında hangi tedavi yönteminin tercih edileceğine karar verilir.
Tüp bebek tedavisi hormon uyarımı ile başlar. Bu aşamada anne adayına hormon ilaçları verilerek yumurta sayısının ve kalitesinin artırılması hedeflenir. Bu süreçte ultrason yöntemiyle yumurta gelişimi düzenli olarak izlenir. Folikül büyüklüğü yeterli boyuta ulaştığında yani yumurta olgunlaştığında çatlama iğnesi yapılır.
Yumurta toplama işlemi iğne yapıldıktan 36 saat sonra gerçekleştirilir. Yumurtalar anestezi altında hastadan toplanır.
Erkekten sperm hücreleri alınır. Erkek kaynaklı kısırlık olmadığında sperm örneği baba adayı tarafından laboratuvara verilir. Erkek kaynaklı durumlarda ise mikroenjeksiyon yöntemi ile sperm elde edilir.
Klasik IVF yönteminde sperm ve yumurtalar laboratuvar ortamında buluşturulur ve döllenmesi beklenir. Mikroenjeksiyon yönteminde ise sperm yumurtanın içerisine direkt olarak enjekte edilerek döllenme sağlanır.
Son aşamada ise embriyo transferi gerçekleştirilir. Sağlıklı embriyo anne adayının rahmine yerleştirilerek gebeliğin gerçekleşmesi beklenir.
Tüp bebek tedavisi başarı oranı nedir?
Tüp bebek tedavisinde başarıyı etkileyen birden çok faktör bulunmaktadır bu nedenle başarı oranı her çift için farklı olabilir. Kadının yaşı, kullanılan tedavi yöntemi, infertilite nedeni, tüp bebek merkezinin donanımı, doktorun deneyimi başarı oranlarına da etki etmektedir. Öte yandan doğru ve sağlıklı beslenme de önemlidir. Doktor tarafından önerilen beslenme planına uyulması da başarıyı olumlu yönde etkiler.
Bununla birlikte tüp bebek tedavisinde başarı oranında belirleyici etkiye sahip en önemli kriter kadının yaşıdır. Genellikle 20-30 yaş arasındaki kadınlarda tüp bebek tedavisi ile hamilelik elde etme şansı %70’ler civarında iken, 30-35 yaş aralığında bu oran %50’lere, 35-37 yaşlarında ise %40’lara gerilemektedir. Ancak bu oranlar da hastadan hastaya değişkenlik gösterebilmektedir.
Tüp bebek tedavisi kimlere yapılır?
- Tüp bebek tedavisi kadın veya erkek kaynaklı kısırlıkta çiftlerin çocuk sahibi olabilmeleri için uygulanan bir yöntemdir.
- Açıklanamayan kısırlık (sebebi belli olmayan kısırlık) tanısı almış çiftlere,
- Sperm sayısı az olan, sperm kalitesi ve hareketliliği düşük olan erkeklere,
- Kadınlarda;
- Endometriozis
- Polikistik over sendromu
- Fallop tüplerinin tıkanıklığı veya hasar görmesi durumu
- Genetik bozukluklar
- Yumurtlama bozuklukları
- Adet düzensizliği
- Yumurta rezervi azlığı
- Erken menopoz riski halinde tüp bebek tedavisi uygulanabilir.
