Tüp bebek yöntemi tüm dünyada kısırlık problemi yaşayan çiftlerin çocuk sahibi olmalarına yardımcı olan bir tedavidir. En bilinen ve yaygın uygulanan yardımcı üreme yöntemi olan tüp bebek belli aşamalardan oluşan bir tedavi sürecini içerir.
Ön değerlendirme kapsamında yapılan çeşitli test ve tetkiklerin ardından çiftlerin gebe kalmasına engel olan neden belirlenir ve buna uygun şekilde tüp bebek tedavisi planlanır. Tüp bebek tedavisinde uygulanacak ilaç protokolü çiftlere ve kısırlık nedenine özel olarak belirlenir. Tüp bebek aşamaları bu alanda deneyimli, tüp bebek sertifikası bulunan kadın hastalıkları ve doğum uzmanı tarafından dikkatle gerçekleştirilir.
Tüp bebek tedavisi nedir?
Tüp bebek tedavisi veya diğer adıyla in vitro fertilizasyon (IVF) çeşitli nedenlerle infertilite (kısırlık) tanısı almış çiftlerin bebek sahibi olmaları için uygulanan bir yardımcı üreme yöntemidir. Doğal yöntemlerle gebelik elde edemeyen birçok çift, ileri teknoloji kullanılan bu özel tedavi ile başarılı sonuç elde edebilmektedir.
Tüp bebek aşamaları kadının yumurtalarının olgunlaştırılması, toplanması, laboratuvar ortamında yumurta ve sperm hücrelerinin bir araya getirilmesi, döllenmesi ve sonrasında anne adayının rahmine transfer edilmesi gibi işlemleri kapsamaktadır.
Tüp bebek tedavisi aşamaları nelerdir?
Tüp bebek tedavi yöntemi standart adımlardan oluşur.
Tüp bebek aşamaları şöyledir:
- Ön görüşme ve değerlendirme
- Yumurtalıkların uyarılması
- Yumurta toplama
- Sperm ve yumurtanın döllenmesi (mikroenjeksiyon veya standart IVF yöntemiyle)
- Embriyo değerlendirmesi
- Embriyonun rahime transfer edilmesi
- Gebelik testi
Tüp bebek tedavisi nasıl uygulanır?
Tüp bebek tedavisi aşama aşama ele alınmaktadır.
- Birinci aşama ön görüşme ve çiftin değerlendirilmesini kapsar. Bu aşamada çiftin sağlık öyküsü dinlenir; gebelik ve düşük geçmişi varsa öğrenilir ve fizik muayene yapılır. Bu aşamada çeşitli test ve tetkikler de yapılarak hamileliğe engel teşkil eden durum tespit edilir. Kan testi ile hormonlar incelenir, ultrason ile rahim içi ve şekli, yumurtalık rezervi değerlendirilir. Erkekte de sperm tahlili gerçekleştirilir. Ailede genetik bir rahatsızlık söz konusu ise genetik testler yapılabilir.
- İkinci aşamada yumurtalık uyarımı başlatılır. Anne adayının yumurtalıklarını uyarmak için özel olarak belirlenen günlük hormon enjeksiyonları yapılır. Böylece birden fazla yumurta gelişimi sağlanabilir. Yumurtaların uyarılmasına adet kanamasının 2. -3. günü başlanır. Hastadan hastaya değişmekle birlikte uyarım süreci 8 ila 12 gün devam eder. Hormon tedavisi süreci boyunca yumurta gelişimi ultrason ve kan testleri ile takip edilir. Yumurta büyüklüğü istenilen seviyeye ve adede ulaştığında çatlatma iğnesi yapılarak yumurtalar toplanmaya hazır hale getirilir.
- Üçüncü aşamada yumurtalar toplanır. Yumurta toplama işlemi çatlatma iğnesini takiben 36 saat sonunda hasta hafif anestezi altındayken vajinal ultrasonografi eşliğinde yapılır. Vajinal ultrason ile takip edilerek vajenden giriş yapılır ve içeri doğru ilerletilen iğne ile yumurtalıklara ulaşılır. Özel bir aspiratör ile yumurtalar toplanır. Yumurtalar laboratuvara gönderilir. Aynı gün içinde erkekten de (mastürbasyon veya mikro TESE yöntemi ile) sperm örneği alınır.
- Dördüncü aşama döllenme işlemini kapsar. Döllenme standart IVF yöntemiyle veya ICSI yöntemiyle gerçekleştirilir. Standart tüp bebek (IVF) yönteminde yumurta hücreleri ile sperm hücreleri bir araya getirilerek, yumurtaların spermler tarafından doğal şekilde döllenmesi beklenir. İntrasitoplazmik sperm injeksiyonu (ICSI) olarak da bilinen mikroenjeksiyon yönteminde ise spermler yumurtaların içine enjekte edilerek döllenme sağlanır. ICSI özellikle sperm problemlerinin varlığında veya açıklanamayan kısırlık durumunda uygulanmaktadır.
- Beşinci aşamada döllenmiş yumurtalar yani embriyolar laboratuvarda gelişim için izlenir. Bu süreç genellikle 3 ila 5 gün sürmektedir.
- Altıncı aşamada embriyo transferi gerçekleştirilir. İşlem için vajen temizlendikten sonra özel bir sıvıyla rahim ağzı da yıkanır. Ardından seçilen en sağlıklı ve kaliteli embriyolar ince bir kateter yardımıyla anne adayının rahim içine transfer edilir. Embriyo transferi genellikle ağrısız bir işlemdir ve yaklaşık 5-10 dakika içinde tamamlanır. Embriyoların rahim içine tutunması beklenir. Bazı hastalara luteal faz desteği de gerekebilir. Rahim iç zarını desteklemek ve embriyonun tutunma şansını artırmak için progesteron hormon takviyesi yapılabilmektedir.
- Yedinci ve son aşamada gebelik testi yapılır. Embriyo transferinden yaklaşık 10-14 gün sonra, kan testi yapılarak beta-hCG hormonu ölçülür. Gebelik testi pozitif çıkarsa ilk haftalarda ultrason ile gebelik kesesi ve kalp atışı izlenir. Tüp bebek aşamaları sonucunda gebeliğin edilememesi halinde doktor tarafından sonraki adımlar ve yeni tedavi süreci değerlendirilir.
Tüp bebek tedavisi kimlere uygulanır?
Tüp bebek tedavisi genellikle 1 yıl içinde düzenli ve korunmasız cinsel ilişki yaşayan ancak gebelik elde edemeyen çiftlere uygulanabilir. Kadın yaşının 35 üzeri olması halinde ise 6 ayda hamilelik oluşmazsa tüp bebek tedavisine başlanabilmektedir.
Bu tedavi yöntemi şu durumlar için uygundur:
- Sebebi belirlenemeyen (açıklanamayan) kısırlık
- Kadınlarda ileri yaş
- Kadınlarda enfeksiyon
- Kadınlarda fallop tüplerdeki tıkanıklıklar veya hasar
- Hormonal dengesizlikler
- Rahim veya serviks anormallikleri nedeniyle embriyonunun rahime tutunamaması
- Endometriozis
- Yumurtalık problemleri ve yumurtalık rezervi düşüklüğü
- Genetik geçişli hastalık riski
- Tekrar eden düşükler
- Geçmiş tedavilerin başarısız olması
- Erkeklerde sperm sayısının azlığı ve kalitesinin düşüklüğü veya hareketliliği ile ilgili problemler
- Obezite ve diğer bazı metabolik rahatsızlıklar
