Üreme çağındaki kadınlarda görülen ve kısırlığa yol açabilen polikistik over sendromu (PKOS) hormonal bir bozukluktur. Bu sendrom adet düzensizliklerinden hormon dengesizliğine, kalp-damar problemlerinden kişinin dış görünümünde değişimlere kadar birçok olumsuz duruma sebebiyet verebilmektedir.
Polikistik over sendromu tanısı almış hastaların büyük bölümü gebe kalmakta zorlanır. Ancak PKOS sadece gebe kalmayı zorlaştırmaz; aynı zamanda hamilelik halinde düşük veya erken doğum riski gibi çeşitli komplikasyonları da beraberinde getirebilmektedir.
Polikistik over sendromu kesin bir tedavisi olmayan ve yaşam boyu devam eden bir rahatsızlıktır. Bununla birlikte hastalığa bağlı birçok belirti ve şikayet kişiye özel tedavilerle kontrol altına alınabilir. PKOS’lu kadınlar yumurtlamayı düzenleyen hormon ilaçları ve tüp bebek gibi tedavi yöntemleriyle hamile kalabilmekte ve çocuk sahibi olabilmektedir.
Polikistik over sendromu nedir?
Polikistik Over Sendromu (PCOS) üreme çağındaki kadınlarda yaygın rastlanan bir endokrin bozukluktur. Adet düzensizliği, yumurtlama problemleri ve kısırlık gibi semptomlarla karakterize bir hastalıktır.
PKOS tanısı almış kadın hastalar normalin üzerinde testosteron yani erkeklik hormonu salgılar. Hormon dengesizliğinin bir sonucu olarak yumurtlama gerçekleşmez. Yumurtlamanın yani ovülasyonun gerçekleşmemesi nedeniyle yumurtalıklarda sayıca çok fazla kist oluşur. Adet düzensizliği ve yumurtlama sorunları östrojen üretiminin artmasına, progesteron hormonunun ise azalmasına veya üretilememesine yol açar. Tüm bu nedenler gebelik ihtimalini azaltır.
Polikistik Over Sendromu kadınlarda sadece hamile kalmayı zorlaştırmaz; aynı zamanda hamilelik sürecinde de komplikasyonlara yol açabilir. Bu sendrom gebelik diyabeti, gebelik hipertansiyonu, erken doğum ve düşük yapma riskini yükseltmektedir.
Polikistik Over Sendromuna bağlı hormonal dengesizlik ayrıca yüksek kolesterol, kalp ve damar hastalıkları, yüksek tansiyon ve diyabet riskini de artırır.
Progesteron hormonunun üretilememesi ise kadınlarda rahim içi kalınlaşmasına, yoğun veya düzensiz kanamalara ve rahim kanseri gibi hastalıkların gelişmesine de yol açabilmektedir.
Polikistik over sendromu neden olur?
Üreme çağındaki kadınlarda görülen yaygın hormonal bozuklar arasında yer alan polikistik over sendromunda genetik faktörler ve aile öyküsü etkili olmaktadır.
Bu sendromun genetik geçişli olduğu yönünde kesin bir kanıt olmasa da; annede veya kız kardeşte polikistik over sendromu varlığı kişide de hastalığın ortaya çıkma ihtimalini yükseltmektedir.
PKOS’a bağlı semptomların çoğu hormonal dengesizlik nedeniyle meydana gelmektedir.
Androjen hormonu olan testosteronun normalden çok daha fazla üretilmesi; yumurtlama problemleriyle birlikte sivilcelenme, kilo alımı, erkek tipi saç dökülmesi ve kıllanma gibi problemlere neden olmaktadır.
Öte yandan insülin direnci de polikistik over sendromu belirtilerinin tetikleyici bir nedenidir.
PKOS’lu kadınların çoğunda insülin direnci nedeniyle vücut fazladan insülin hormonu üretir. Bu da androjen hormonların daha fazla üretilmesine ve yumurtlama sorunlarına neden olabilmektedir.
Polikistik over sendromu belirtileri nelerdir?
Polikistik over sendromu kadınlarda birçok belirtiye ve şikayete yol açmaktadır. En yaygın PKOS belirtileri şöyle sıralanabilir:
- Adet düzensizlikleri (adet gecikmesi veya adet olamama)
- Yumurtlama problemleri veya yumurtlamanın gerçekleşmemesi
- Adet döneminde aşırı kanama
- Kısırlık (infertilite)
- Düşük yapma
- Vücutta tüylenme artışı
- Erkek tipi saç dökülmesi, saç seyrelmesi
- Ciltte yağlanma (özellikle yüz, sırt ve göğüs bölgesinde yağlanma)
- Akne ve sivilce
- Aşırı kilo
- Uyku apnesi
- Yüksek tansiyon
- Depresif ruh hali
- Cilt üzerinde koyu lekeler
- Baş ağrısı
Polikistik over sendromu tanısı nasıl konur?
PKOS tanısı için özel bir test yöntemi yoktur. Tanı hasta öyküsünün ve şikayetlerinin dinlenmesi sonrası fizik muayene ile ultrason ve çeşitli kan testleri ile koyulmaktadır.
Polikistik over sendromu tanısı koyulabilmesi için 3 temel bulgudan en az iki tanesinin hastada görülmesi gerekmektedir. Bunlar:
- Ultrason taramasında yumurtalıklarda büyüklükleri en fazla 8-10 mm olan çok sayıda küçük kistin (polikistik over) görülmesi.
- Anovulasyon adı verilen yumurtlamanın gerçekleşmemesi durumu; düzensiz adet görme veya hiç adet görememe şikayeti.
- Androjen hormonunun normalden fazla üretilmesi.
Polikistik over sendromu nasıl tedavi edilir?
Polikistik over sendromunu kesin olarak tedavi edebilen bir yöntem bulunmamaktadır. Bununla birlikte çeşitli tedavilerle hastalığa bağlı semptomların ve şikayetlerin giderilmesi mümkün olmaktadır.
PKOS tedavisinde adet düzensizliği ve yumurtlama sorunlarının giderilmesi; infertilite probleminin çözümü hedeflenmektedir.
- Adet düzensizliği ve buna bağlı şikayetlerin (tüylenme ve kıllanma, sivilcelenme vb.) azaltılması için hormon tedavisi uygulanabilir.
- PKOS hastalarında ovülasyonu düzenleyen çeşitli ilaçlarla veya tüp bebek tedavisi ile gebelik sağlanabilmektedir. Genellikle ovülasyonu düzenleyen ilaçlarla gebelik elde edilebilir. Bununla birlikte PKOS hastalarında yumurtalıklarda fazlaca yumurta hücresi olması tüp bebek tedavisinde de başarıyı artırır.
- İnsülin direncini kontrol altına alan ilaçlar reçete edilebilmektedir.
- Kıllanma ve sivilce gibi cilt problemlerine yönelik doktor tarafından anti-androjenler veya oral kontraseptifler (doğum kontrol hapları) reçete edilebilir. Anti androjenler hirsutizm olarak adlandırılan aşırı kıllanma ile birlikte erkek tipi saç dökülmesine de iyi gelebilmektedir.
- PKOS tedavisinde ilaç ve hormon tedavilerinin yanı sıra yaşam tarzı değişiklikleri de önemli yer tutar. Sağlıklı beslenme ve düzenli egzersiz programları özellikle kilo probleminin giderilmesi ve insülin direncinin azaltılmasında etkili olmaktadır. Stres PKOS semptomlarını tetikleyebildiği için stresi azaltacak aktiviteler (yoga, pilates gibi) hastalara önerilmektedir.
