Tüp bebek yöntemi tüm dünyada 40 yılı aşkın zamandır doğal yoldan çocuk sahibi olamayan, kısırlık tanısı almış çiftlere uygulanan en yaygın üremeye yardımcı tedavidir.
Son bir yıl içinde korunmasız ve düzenli cinsel ilişkiye rağmen gebe kalınamaması durumda tüp bebek tedavisi uygulanabilmektedir.
Gelişen tıp teknolojisi ile birlikte tüp bebek tedavisi günümüzde uygun çiftler için başarı oranı en yüksek yardımcı üreme yöntemlerinin başında gelmektedir. Ancak tüp bebek tedavisinde de başarıyı olumlu veya olumsuz etkileyen kriterler söz konusudur. Bu noktada tüp bebek kimlere yapılır sorusu önemlidir. Tüp bebek tedavisi kapsamlı bir ön değerlendirmenin ardından, bu yöntem için uygun görülen çiftlere yapılmalıdır.
Tedavinin tüp bebek sertifikası olan kadın hastalıkları ve doğum uzmanı tarafından deneyimli bir ekiple ve donanımlı bir merkezde gerçekleştirilmesi de son derece önemlidir.
Tüp bebek tedavisi nedir?
In vitro fertilizasyon (IVF) veya halk arasında bilinen adıyla tüp bebek tedavisi, tüm dünyada 1978 yılından bu yana uygulanan üremeye yardımcı yöntemlerden biridir. Çocuk sahibi olmak isteyen yüzbinlerce çift tüp bebek yöntemi ile hayallerine kavuşabilmektedir.
İnfertilite (kısırlık) tedavisi kapsamında uygulanan bu yöntem kadından alınan yumurta hücreleri ile erkekten alınan sperm hücrelerinin laboratuvar ortamında bir araya getirilmesini ve sperm yumurtayı dölledikten sonra embriyonun en uygun zamanda anne adayının rahmine yerleştirilmesini kapsamaktadır.
Tüp bebek tedavisi her zaman ilk denemede başarılı olmayabilir. Bu bakımından çiftlerin sabırlı olmasını gerektiren ve zaman alan bir süreçtir.
Öte yandan kadın veya erkek kaynaklı bazı durumlarda tüp bebek öncesi aşılama (inseminasyon) veya mikro TESE gibi diğer üremeye yardımcı yöntemlerin de uygulanması gerekebilmektedir.
Tüp bebek tedavisi aşamaları nelerdir?
Tüp bebek tedavisi (IVF) bazı aşamaları olan bir yöntemdir. Tedavi öncesinde kapsamlı bir konsültasyon yapılır; çiftin tıbbi geçmişi değerlendirilerek hamileliği engelleyen nedenler tespit edilir. Kan testleri (hormon testleri), sperm analizi, rahim filmi (HSG), ultrason gibi gerekli tetkikler yapılır. Ardından çifte ve kısırlık nedenlerine özel bir tedavi planı hazırlanır. Dolayısıyla tedavi kapsamında kullanılan ilaçlar ve dozları, uygulama süresi gibi durumlar çifte göre değişebilir.
Tüp bebek tedavisinin klasik aşamaları şu şekildedir:
- Yumurtalıkların uyarılması (Ovarian stimülasyon)
- Çatlatma iğnesi ile yumurtaların olgunlaştırılması
- Yumurtaların toplanması
- Erkekten sperm alınması
- Döllenme
- Döllenen yumurtaların takibi
- Uygun embriyoların rahime transfer edilmesi
- Gebelik kontrolü (12 gün sonra)
Tüp bebek tedavisi nasıl yapılır?
Tüp bebek tedavisinin birinci adımı yumurtalık uyarımını içerir. Bu aşamada kadın üreme sistemindeki yumurtalıklar bazı hormon ilaçları ile kontrollü olarak uyarılarak yumurta hücrelerinin gelişmesi ve olgunlaşması sağlanır. Yumurtalık uyarımı süreci düzenli ultrason kontrolü ile takip edilir ve hormon testleri yapılarak yumurta hücrelerinin olgunlaşma durumuna bakılır. Yumurta istenilen olgunluğa ulaştığında çatlatma iğnesi yapılır. Yumurta folikülü bu iğne ile çatlatılır. İğne yapıldıktan 36 saat sonra yumurta dışarı salınır ve tedavinin ikinci aşaması olan yumurta toplama işlemine geçilir.
Transvajinal ultrason eşliğinde hastaya hafif anestezi uygulanarak özel bir iğne ile yumurta hücreleri toplanır. Aynı gün erkekten sperm alınır.
Toplanan yumurtalar ve spermler laboratuvar ortamında birleştirilir. Klasik yöntemde yumurta ve sperm aynı ortamda bırakılarak döllenmenin doğal olarak gerçekleşmesi sağlanır. Ülkemizde yaygın olarak uygulanan mikroenjeksiyon yönteminde ise sperm yumurta içine enjekte edilerek döllenme gerçekleştirilir.
Döllenmiş yumurta 16-18 saat kadar sonra embriyo halini alır. Yeterli olgunluğa erişen embriyolar klinik ortamında anne adayının rahim içerisine transfer edilir. Embriyon rahim duvarına tutunduğu takdirde gebelik elde edilmiş olur.
Transfer işleminden yaklaşık 12 gün sonra gebeliğin gerçekleşip gerçekleşmediği kontrol edilir.
Tüp bebek tedavisi kimlere uygulanır?
Tüp bebek tedavisi herhangi bir doğum kontrol yöntemi kullanılmadan düzenli cinsel ilişkiye rağmen 1 yıl içinde hamilelik elde edemeyen çiftlere uygulanmaktadır. Bununla birlikte anne adayı 35 yaş ve üzerindeyse 6 ay içinde gebelik oluşmaması halinde tedaviye başlanır.
Tüp bebek kimlere yapılır sorusunun kısa yanıtı: Çocuk sahibi olamayan kısırlık tanısı almış çiftlere uygulanır, şeklindedir. Kısırlığa neden olan ve tüp bebek tedavisi ile gebelik şansı elde edilebilen durumlar ise şöyledir:
- Fallop tüplerinde tıkanıklık veya hasar olması durumunda
- Endometriozis problemi olan kadınlara
- Hormonal problemlerin varlığında
- Üreme hücre sayısı az olduğunda
- Yumurta sayısı ve rezervi az olduğunda
- Ovulasyon bozukluklarında (Polikistik over sendromu gibi)
- Tekrarlayan düşükler varsa
- Rahim veya serviks anormalliklerinde
- Açıklanamayan kısırlık durumunda
- Ailede genetik bir hastalık taşıyıcılığı varsa (IVF tedavisi kapsamında sağlıklı embriyolar seçilerek genetik hastalıkların geçişi önlenebilir)
- Erkekte sperm sayısı, kalitesi, hareketliliği düşük olduğunda veya sperm morfolojisinde anormallikler varsa
- Bazı azospermi vakalarında
- İmmünolojik kısırlık halinde
- Kanser tedavisi öncesinde erkek veya kadında üreme yeteneğinin korunması için sperm ve yumurta alınması gerektiğinde
- Diğer üremeye yardımcı tedavilerle başarı elde edilemediğinde tüp bebek tedavisi uygulanabilir.
