Çikolata kistleri yumurtalıklarda gelişen, genellikle iyi huylu içi sıvı dolu keselerdir. Rahim içini saran endometriyal doku tabakasının rahim dışında büyümesi olarak tanımlanan endometriozis rahatsızlığının yumurtalıkları tutması çikolata kistine yol açmaktadır. Çikolata kisti tedavi edilmediği takdirde doğurganlığa olumsuz etki edebilir. Ülkemizde hamile kalmakta zorlanan kadınların yaklaşık %25’i endometriozis tanısı almaktadır.
Çikolata kisti kısırlık (infertilite), cinsel ilişki sırasında ağrı, kasık ağrısı ve adet sancısı gibi şikayetlere yol açabilir. Erken tanı ve tedavi için çikolata kisti belirtileri görüldüğünde kadın hastalıkları ve doğum uzmanına başvurulmalıdır. Çikolata kisti her ne kadar kısırlık nedeni olsa da uygun tedavilerle hastalar gebe kalarak çocuk sahibi olabilmektedir.
Çikolata kisti nedir?
Endometriozis rahmin içi tabakasını oluşturan endometrium adlı yapının rahim dışına doğru anormal şekilde büyümesi ile karakterize bir rahatsızlıktır. Bu rahatsızlığın en çok etkilediği ve kist oluşumlarına yol açtığı bölge yumurtalıklardır ancak diğer pelvik organlarda da görülebilir. Endometriozisin üreme çağındaki kadınlarda görülme sıklığı %10 civarındadır.
Endometriyal dokunun yumurtalıklarda büyümesi çikolata kisti adı verilen oluşumlara yol açar. Çikolata kisti endometrioma olarak da adlandırılmaktadır. Adet dönemlerinde kist içinde meydana gelen kanama içerde birikme yapar ve zamanla kahverengi kıvamlı bir sıvı şeklini alır. Rengi ve yapısı nedeniyle erimiş çikolataya benzetilen bu kistler, çikolata kisti olarak adlandırılmaktadır.
Endometriozis evreleri kistin bulunduğu bölge, yayılım, büyüklük ve endometrial implant derinliği gibi kriterlere göre değerlendirilmektedir.
Buna göre:
- evre minimal
- evre hafif
- evre orta
- evre ise ileri veya ağır vakaları göstermektedir.
Çikolata kisti neden olur?
Endometriozisin kesin nedeni henüz bilinmemekle birlikte adet dönemi sırasında kanamanın ters yönde oluşu yani retrograd adet akışının hastalık nedenlerinin başında geldiği düşünülmektedir. Adet kanının rahimden fallop tüplerine veya karın boşluğuna geriye doğru akması ve burada endometrium hücrelerinin yerleşmesi endometriozise yol açabilir. Bu hücreler zamanla büyüyebilir ve iltihaplanmaya neden olabilir.
Bunun dışında çikolata kisti ve endometriozis gelişiminde etkili olabilecek risk faktörleri ise şöyledir:
- Genetik faktörler (Anne veya kız kardeşte endometriozis öyküsü)
- Hormonal dengesizlikler (östrojen hormonunun yüksekliği)
- Yapısal rahim anormalliği
- Hiç doğum yapmamış olmak veya geç doğum yapmak
- Erken adet döngüsü ve yoğun kanama şikayeti
- Erken regl olma veya geç menopoza girme
- Bağışıklık sistemi bozuklukları
- Bazı ameliyatlar (Histerektomi veya sezaryen vb.)
Çikolata kisti belirtileri nelerdir?
Çikolata kisti her kadında belirti vermeyebilir. Bununla birlikte en yaygın görülen çikolata kisti belirtileri ise şu şekilde sıralanabilir:
- Kronik pelvik ağrısı
- Adet dönemlerinde şiddetli ağrı
- Adet dışı kanama veya lekelenme
- Ağrılı cinsel ilişki
- İnfertilite (kısırlık)
- İdrar sırasında ağrı veya kanama
- Dışkıda kan
- İshal veya tam tersi kabızlık hali
Çikolata kisti tanısı nasıl konur?
Çikolata kisti belirtileri ile doktora başvuran hastalarda tanı için jinekolojik muayene ve ultrason taraması ile rahim, yumurtalıklar ve iç organlar incelenir. Daha ayrıntılı değerlendirme gerektiğinde manyetik rezonans görüntüleme (MRG) de istenebilmektedir.
Çikolata kistlerinin hem kesin tanısı hem de tedavisinde en güvenilir yöntem ise laparoskopi işlemidir. Laparoskopik cerrahi işlem kapsamında göbek deliğinden küçük bir kamera ile girilerek karın içi görüntülenir ve gerektiğinde çikolata kistlerine müdahale edilerek tedavi sağlanabilir.
Çikolata kisti nasıl tedavi edilir?
Çikolata kisti tedavisi hasta şikayetlerine ve kistin durumuna göre medikal veya cerrahi yöntemlerle gerçekleştirilebilir.
- Şiddetli ağrı şikayeti olan hastalara ilaç tedavisi verilebilir.
- Adet düzensizliğinin giderilmesi ve hormon dengesizliğinin düzenlenmesi için doğum kontrol hapları (oral kontraseptifler) veya progestinler gibi hormonal tedavi yöntemleri devreye alınabilir.
- Hamile kalmakta zorlanan kısırlık sorunu yaşayan kadınlarda aşılama ve tüp bebek tedavisi gibi yöntemler uygulanabilir. Bu tedaviler sonrası hamilelik gerçekleşebilmektedir.
- İleri evre endometriosiz tanısında veya yardımcı üreme teknikleri ile bebek sahibi olamayan kadınlarda ise cerrahi tedavi gerekebilmektedir. Laparoskopik cerrahi kapsamında çikolata kistleri ve nodüller çıkarılmakta, yapışıklıklar ve fallop tüplerindeki anatomik anormallik düzeltilebilmektedir.
- 40 yaş üstü kadınlarda görülen çikolata kistleri yumurtalık kanseri gelişme riski taşıdığı için mutlaka takip edilmelidir. Şüpheli kist varlığı halinde tedavi kapsamında yumurtalıkların veya tüplerin alınması da gerekebilir.
