Gebelikten korunma istenmeyen hamileliklerin önlemesi için kullanılan yöntemlerin genel adıdır. Tüm dünyada ve ülkemizde hormonal yöntemler, prezervatif, spiral, diyafram gibi araçlar veya kalıcı cerrahi yöntemler gebelikten korunmada kullanılmaktadır.
Gebelikten korunma hem çiftlerin kendi istedikleri zaman çocuk sahibi olabilmelerini sağlar hem de bireylerin daha sağlıklı ve güvenli bir cinsel hayat sürmelerine yardımcı olur. Aile ve nüfus planlamasında da önemli bir rol üstlenmektedir.
Gebelikten korunma yöntemleri nelerdir?
Gebelikten korunmak için uygulanabilecek çok sayıda yöntem bulunmaktadır. Bu yöntemler bireylerin tercihlerine, sağlık durumlarına veya yaşam tarzına göre değişebilmektedir.
Kadınların uyguladığı en yayın gebelikten korunma yöntemleri şöyle sıralanabilir:
- Doğum kontrol hapları
- Ertesi gün hapı
- Rahim içi araçlar
- Aylık iğneler veya üç aylık iğneler
- Diyafram
- Vajinal halka
- Cilt altı implantlar
- Tüp ligasyonu
Erkeklerin uyguladığı gebelikten korunma yöntemleri ise şöyledir:
- Kondom
- Vazektomi
Bu yöntemlerin yanı sıra kadınlar yumurtlama dönemlerini takip ederek, bu dönemde cinsel ilişkiye girmeden gebe kalmayı önleyebilmektedir. Ancak yumurtlama günleri doğru tespit edilmelidir. Emzirme sürecinde ilk 6 ayda kadınlar korunmasız cinsel ilişkiye girdiğinde rahim ince olduğu için sıklıkla hamile kalmamaktadır. Ancak nadiren gebelik oluşabilir.
Geri çekilme ise erkek tarafından uygulanan bir yöntemdir. Bu yöntem cinsel ilişki esnasında boşalmadan hemen önce erkeğin penisini vajinadan çıkartarak dışarı boşalmasını içerir. Yüksek kontrol gerektirdiği için genellikle başarıyla uygulanamaz; bu nedenle etkili gebelikten korunma yöntemleri arasında yer almaz.
Gebelikten korunma yöntemleri nasıl uygulanır?
- Oral kontraseptifler: Doğum kontrol hapları hormonal yöntemler arasında yer alır. Kadınlık hormonu içeren bu haplar 21 gün boyunca her gün bir adet olacak şekilde kullanılır; daha sonra bir hafta boyunca bırakılır. Bu dönemde adet kanaması gerçekleşir. 8. gün yeni kutuya başlanır. Hap ile östrojen ve progesteron hormonlarının dışarıdan düşük dozlarda verilmesi kadının doğal döngüsünü değiştirerek yumurtlama sürecini engeller. Ayrıca servikal mukusu kalınlaştırarak spermin rahme ulaşmasını zorlaştırır ve rahim içi tabakayı incelterek döllenmiş yumurtanın rahme yerleşmesini önler. Doktor reçetesi ile kullanılması gereken doğum kontrol hapı önerildiği şekilde düzenli olarak alındığında %99 gibi yüksek bir oranda gebeliği önler. Ayrıca doğum kontrol haplarının rahim kanseri ve yumurtalık kanserine karşı koruyucu özelliği vardır; genital enfeksiyonları da önleyebilmektedir.
- Prezervatif: Prezervatif diğer adıyla kondom cinsel ilişki sırasında kullanılan bir bariyer yöntemidir. Bu yöntem hem gebelikten korunmada etkilidir hem de cinsel yolla bulaşan hastalıkların (CYBH) yayılmasını belli oranda önleyebilmektedir.
- İğneler: Aylık iğneler veya üç ayda bir uygulanan hormon içeren iğneler yumurta hücrelerinin oluşumunu önleyerek gebeliği engeller. Ayrıca rahim ağzı salgılarının koyulaşmasına yol açarak sperm geçişini zorlaştırır.
- Ertesi gün hapları: Bu haplar korunmasız cinsel ilişkiyi takip eden 120 saat içinde içilir. Ancak 24 saati geçtikten sonra etkisinin ve koruyuculuğunun azaldığı da unutulmamalıdır. Ertesi gün haplarının temel çalışma prensibi yumurta döllendiği takdirde rahim içine yerleşmesine engel olmaktır.
- Diyafram: Diyafram rahim ağzını kapatarak spermin rahime girmesini engelleyen bir bariyer yöntemidir. Şapka şeklindeki bu araç cinsel ilişkiden önce rahim ağzına yerleştirilerek sperm geçişine engel olur. Kullanmadan önce ayrıca spermi öldüren bir spermisid (krem veya jel formda) uygulanır. Buradaki amaç diyafram bariyerini aşan spermlerin canlı kalmamasıdır.
- Spiral (Rahim İçi Araç): Spiral rahim içine yerleştirilen küçük bir araçtır. Kadın hastalıkları ve doğum uzmanı tarafından yerleştirilir. Bakırlı spiral ve hormonlu spiral olmak üzere iki türü vardır.
– Bakırlı spiralin içerdiği bakır iyonlar sperm hareketine engel olarak, spermlerin rahme ulaşmalarını zorlaştırır. Ayrıca spiral döllenen yumurtanın rahme yerleşmesini de engellerler.
– Hormonal spiral ise progesteron hormonu salarak servikal mukusun kalınlaşmasına, rahim iç tabakasının incelmesine ve yumurtlamanın engellenmesine yardımcı olur.
Bu yöntemlerin dışında kalıcı etkisi olan cerrahi müdahaleler de uygulanabilir.
- Kadınlarda tüp ligasyonu kapsamında yumurtayı rahim içine taşıyan tüpler bağlanır. Ancak bu işlemin geri dönüşümü yoktur. Dolayısıyla ilerde çocuk sahibi olmak isteyen kadınlar için uygun değildir. Tüp bağlama işlemi % 100’e yakın koruma sağlar.
- Erkeklerde ise vazektomi işlemi kalıcı ve geri dönüşü olmayan bir cerrahi yöntemdir. Spermleri taşıyan vas deferens adı verilen kanallar kesilir, bağlanır veya bloke edilir. Böylece sperm, meni ile birlikte dışarı atılamaz.
Gebelikten korunma yöntemleri neden önemlidir?
Doğum kontrolü birçok yönden önemlidir. Gebelikten korunma yöntemleri aile planlamasının önemli bir parçasıdır. Ailelerin çocuk sahibi olma zamanını kontrol etmelerine yardımcı olan bu yöntemler, çiftlerin ekonomik, fiziksel ve duygusal olarak hazır oldukları zaman anne ve baba olmalarını sağlar.
Gerek evli olan gerekse evli olmayan çiftlerin daha güvenli ve sağlıklı bir cinsel hayata sahip olmalarına yardımcı olur. İstenmeyen hamilelikler nedeniyle çiftler sıkıntı yaşamaz; cinsel hastalıklara karşı belli bir seviyede koruma sağlar.
Gebelikten korunma yöntemleri sadece bireysel değil toplumsal açıdan da önem taşımaktadır. Nüfusun kontrollü olarak artışı sağlanarak, kaynakların daha eşit kullanılabilmesine yardımcı olur.
